De 7 belangrijkste lessen van Louise Fresco aan jonge mensen


Het interview met voedselexpert Louise Fresco heeft een grote indruk gemaakt op mijzelf en aan de reacties te zien ook op vele anderen. Ze gaf ons een heleboel inzichten en antwoorden mee, waarvan je over de meeste toch wel even langer moest nadenken en tijd nodig had om te verwerken (is ‘verteren’ hier een slechte woordgrap?). Daarom een overzicht van de 7 belangrijkste lessen van Louise aan jonge mensen.

1. Geen voedselcrisis, maar een crisis in ons denken
Met de voedselcrisis valt het volgens Louise Fresco wel mee. Er zijn zeker uitdagingen in onze voedselvoorziening, maar het woord 'voedselcrisis' bewaart ze liever voor echt acute hulpsituaties in de wereld. Waar volgens Louise wel een crisis is is in onze manier van denken: ‘Dat we alles op een soort hijgerige manier voortdurend als heel ernstig en als crisis willen presenteren.’ En dat is iets om over na te denken. Kijk maar eens om je heen, hoeveel campagnes proberen ons er niet van te overtuigen hoe érg de situatie op onze planeet wel niet is? Al Gore loopt daarin natuurlijk voorop met zijn beelden van een door zeespiegelstijging weggevaagd West-Europa. De vraag is: als we willen dat andere mensen in beweging komen, hoe effectief is dan deze communicatiestrategie? Helemaal niet, volgens Louise Fresco, want:

2. Doemdenken werkt verlammend
‘Doemdenken is een luxe die we ons helemaal niet kunnen permitteren. Het is ook niet juist. Het is feitelijk niet juist. Maar ook emotioneel werkt het alleen maar verlammend. Als je vervalt in doemdenken, dan kun je net zo goed gewoon thuis blijven zitten, want dan maakt het toch niet meer uit wat je doet.’ Of zoals ik bedacht na het interview met Thomas Friedman in Washington: hoe zou de wereld eruit hebben gezien als Martin Luther King had gezegd ‘I had a nightmare’ in plaats van ‘I have a dream’?

Maar wacht even, er mag dan geen voedselcrisis zijn volgens deze voedselexpert, maar hoe zit het dan met de G-20 die deze zomer bij elkaar kwam omdat grote delen van de oogst in Noord Amerika en India mislukt was? En KPMG die in hun rapport waarschuwen dat de voedselprijzen tot 2030 met 70 tot 90 procent gaan stijgen? Louise: ‘Ja, de prijzen gaan omhoog, met name als gevolg van speculaties op de markten.’

3. Een voedselcrisis betekent geen tekort aan voedsel
Huh?! Je kunt toch geen voedselcrisis hebben zonder een fysiek tekort aan voedsel? Toch wel. Volgens Louise ontstaat een voedselcrisis (of volgens Louise: voedseluitdaging) vrijwel nooit vanwege een werkelijk gebrek aan voedsel, problemen ontstaan voornamelijk door een gebrek aan koopkracht of een slechte verdeling. De voedselprijzen zelf blijken te fluctueren door een combinatie van gevoelens en wanbeleid van overheden. Louise geeft een voorbeeld uit de ‘voedseluitdaging’ van 2008: ‘In 2008 steeg de prijs van rijst op de wereldmarkt met 40 project omdat er paniek ontstond op de markten (red: door de hoge olieprijzen). Thailand, de grootste exporteur ter wereld, deed zijn grenzen dicht waardoor de prijzen nog meer stegen. Maar het tweede effect was dat de boeren in Thailand zeiden: O, kunnen wij niet meer exporteren? Nou dan gaan wij ook geen rijst meer verbouwen, want dan heeft het geen zin. Dus het jaar erop had je nog een extra effect: de productie ging omlaag. Een slechte oogst wordt dus vaak pas een probleem als landen hun grenzen gaan afschermen en handelsblokkades oproepen. Ook hier moet je dus oppassen met hoe snel je iets tot een crisis bombardeert.’

4. Verval niet in zwart-wit denken
Meer nuance in het voedseldebat is volgens Louise één van de belangrijkste stappen om tot effectieve oplossingen te komen. ‘Ik vind het jammer dat mensen vaak in voor en tegen de discussie willen vangen. En ik denk dat je veel meer recht doet aan vernieuwing als je juist over de nuances praat. Discussies worden nu vaak zo emotioneel dat we nergens meer over kunnen praten.’ Louise wordt bijvoorbeeld zelf vaak neergezet als iemand die tegen biologische landbouw zou zijn. Ook ik stel haar deze vraag en krijg direct de wind van voren: ‘Ik ben niet tegen biologische landbouw. Dat is een manier van weergeven die gelijk dingen in zwart-wit zet. Zo zou ik mezelf nooit uitspreken. Ik ben voor goed onderbouwde verbeteringen in de landbouw. En de biologische landbouw heeft daar een aantal oplossingsrichtingen voor. Maar op een aantal punten slaat de biologische landbouw ook compleet de plank mis.’ De Gulden Middenweg dan? Nee, helaas, dat zou te makkelijk zijn. ‘Als je het dan perse even als tegenstelling wilt zien: de gangbare landbouw en de biologische landbouw hebben allebei goede en slechte elementen. Bovendien worden ze allebei goed of slecht uitgevoerd. Je moet dus zorgen dat je de beste elementen van beide combineert, maar dan kom je niet noodzakelijkerwijs in het midden uit.’

5. Duurzaamheid is keuzes maken
Keuzestress is welvaartsziekte nummer 1 en daarom is het niet zo gek dat we af en toe terug verlangen naar die overzichtelijke verdeling van de wereld in zwart en wit, goed en fout. Duurzaamheid is volgens Louise echter vooral een kwestie van genuanceerde keuzes maken. Op wereldniveau, maar ook gewoon in je eigen supermarkt. Neem je die biologische paprika met plastic verpakking of die niet-biologische paprika zonder? Benadeel je met je chocolade reep arme boeren in een ver land of ondersteun je milieu-vriendelijke productiemethoden in je eigen provincie? We kunnen af en toe flink de weg kwijt raken in onze pogingen om 'het goede' te doen. Louise helpt ons uit de droom: een 'goede' keuze bestaat gewoonweg niet. Je kunt niet alle factoren laten meewegen. 'Wat laat je het zwaarste wegen? Het is het een of het ander. Tijd kun je ook maar op één of twee manieren gebruiken, je kunt niet tien dingen tegelijk doen.'

6. Verwarring is goed
Maar wat als je dan weer in complete verwarring voor het schap staat? Louise: 'Het idee dat je verwarring zou moeten vermijden is eigenlijk heel raar. Verwarring zet je aan het denken. Verwarring doet je vragen stellen. En sommige vragen hebben geen antwoord. En dat is ook weer goed. Dat je leert dat niet alles een antwoord heeft.'

7. Volg je eigen weg
Louise gaat in alles eigenwijs haar eigen weg, van loopbaan en visie tot haar manier van werken. En dat kan behoorlijk eenzaam zijn. Toch is het volgens haar ook ontzettend belangrijk, juist in deze tijd: ‘Als ik één ding tegen jongeren moet zeggen is: hou vast aan je eigen geluid en je eigen visie en ga je eigen weg. Het is veel te gemakkelijk om mee te praten met al die mensen die dingen zeggen die ogenschijnlijk goed klinken, zoals: het is crisis. Je moet jezelf altijd de vraag stellen: wat wordt er precies bedoeld? Wat voor crisis en waar? Voortdurend vragen stellen, dat is de kracht die je hebt. Dingen niet als vanzelfsprekend aannemen. En kritisch blijven ook al vindt iedereen het anders om je heen.’

3 reacties

  1. Johan

    Beste Anne,

    Volgens mij is het niet zozeer doemdenken wat we ons niet kunnen permitteren, maar zijn het conficterende belangen die we ons niet meer kunnen permitteren.

    Ook in we wereld van de wetenschap zijn geld en belangen van grote bedrijven belangrijker dan objectief onderzoek die onze leefomgeving zou moeten beschermen. Een kopstukken op het vlak van duurzaamheid, zoals mevrouw Fresco die er dubieuze nevenfuncties op na houdt, zegt dat biodiversiteit en bijen dingen zijn waar vooral doemdenkers belang aan hechten en deze mensen daarmee in een hoek probeert neer te zetten. Gelukkig is er ook binnen de wetenschap zelfregulerend vermogen, maar het zou wat mij betreft op zijn zachtst gezegd onwenselijk zijn, als dit debat op doorslaat in de richting die mevrouw Fresco voorstelt.

    Geen bijen meer, geen fruit en groente meer, geen biodiversiteit? Alleen maar graan rijst en maïs kan de mensheid voeden zegt mevrouw Fresco… Dan mag ze mij een doemdenker noemen, maar doe mij dan maar bijen en biodiversiteit!

    1. Johan

      Ik wil nog wel even toevoegen dat ik vind dat je wel heel goed bezig bent met je zoektocht. Ik bedoel vooral te benadrukken dat ik hoop dat je les 7 van ook op mevrouw Fresco zelf kunt toepassen en ook met een kritische naar haar kunt kijken. Ik plaats grote vraagtekens bij de zuiverheid van haar motieven, vooral op basis van haar recente uitlatingen in de Volkskrant:http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2672/Wetenschap-Gezondheid/article/detail/3327885/2012/10/07/Alles-biologisch-kost-zes-keer-zo-veel-land.dhtmlen op de reacties die dit losmaakt:http://www.volkskrant.nl/vk/nl/3184/opinie/article/detail/3334389/2012/10/19/Fresco-heeft-geen-monopolie-op-kennis.dhtmlmaar oordeel hier vooral zelf over 🙂

      1. Bericht
        Auteur
        Anne Walraven

        Beste Johan,
        Bedankt voor je reactie! Het duurde even voor ik kon reageren door alle drukte voor het volgende interview (ik zit nu in Belize voor het interview met Julia Butterfly Hill). Bedankt voor de interessante artikelen. Ik snap je reactie, al moet ik zeggen dat zij niet bedoelde dat we straks geen groente en fruit, bijen of biodiversiteit meer hebben. Integendeel, ze wijst juist op de gevaren van de huidige biologische productiemethode (sommige, niet allemaal) die veel land nodig hebben en daardoor juist de natuur en daarmee de biodiversiteit in gevaar brengen.

        Maar ik snap de reacties die ze losmaakt met haar uitspraken. Ik had een zelfde soort reactie zelf ook toen ik het interview aan het voorbereiden was en artikelen over haar visie las. Bijvoorbeeld, hoe kan biologisch nou niet goed zijn? Kunnen we nou wel of niet de wereld voeden? Is er nou wel of niet een voedselcrisis? Louise Fresco leerde me dat het af en toe heel verfrissend is om met een andere houding naar de wereld te kijken. Ze is bijvoorbeeld helemaal niet ‘tegen’ biologische productiemethoden, maar vindt vooral dat we moeten stoppen met zwart-wit denken in ofwel biologisch, ofwel intensieve landbouw. Ik heb enorm veel respect voor Louise Fresco, ondanks dat ik het niet met al haar uitspraken eens ben (dus ja, je kunt gerust zijn, ik blijf kritisch! ;)). Misschien vind je het leuk om de video van het interview te bekijken? http://futurefuel.nl/het-grote-interview-met-louise-fresco/ Ook heb ik haar meegenomen naar de supermarkt voor een aantal vragen: http://futurefuel.nl/van-voedselcrisis-tot-boodschappenmandje/

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *