demonstration

Juristen en klimaatactivisten, verenigt u!


De wereldverbeteraar van nu heeft zijn spandoek aan de wilgen gehangen en pakt zijn wetboek erbij. Met de zoveelste mislukte klimaattop en het ontbreken van effectief klimaatbeleid bij vrijwel elke overheid op aarde, is de maat vol. Een wereldwijde beweging van klimaatjuristen gaat niet meer de straat op om te demonstreren, maar pluist op schemerige zolderkamertjes de nationale wetgeving uit op mogelijkheden om beleid af te dwingen.

Het is een beweging die ik pas sinds een aantal maanden in mijn vizier heb, en ik word met de dag enthousiaster. In meer dan twaalf landen worden al zaken voorbereid om overheden verantwoordelijk te stellen voor (hun gebrek aan) klimaatbeleid. Een van de bekendste – internationaal gezien – is de rechtszaak van Alec Loorz, een jonge klimaatactivist die op zijn zestiende de Verenigde Staten aanklaagde voor hun gebrek aan klimaatbeleid. De zaak was gebaseerd op onderzoek van rechtenprofessor Mary Woods, waaruit bleek dat het in theorie mogelijk was om de Amerikaanse overheid verantwoordelijk te houden voor hun gebrek aan klimaatbeleid via de ‘public trust’. Dit juridisch concept beschrijft de soevereine verplichting van de overheid om de aarde in haar domein te beschermen. ‘De overheid heeft volgens de ‘public trust’ de verplichting om zaken te beschermen waar de burgers van afhankelijk zijn, zoals water’, vertelde Alec tijdens ons gesprek in september. ‘Het is echter nog nooit toegepast op de atmosfeer. Niemand dacht namelijk dat de atmosfeer ooit bescherming nodig zou hebben.’

De zaak zat zo sterk in elkaar dat de belangrijkste lobbygroep van de Amerikaanse oliemaatschappijen zich ermee ging bemoeien. Plotseling stond de jonge Alec tegenover de beste advocaten van de olie-industrie. Dat was even schrikken, maar gaf ook hoop: ‘Het feit dat ze ons zo serieus namen, laat zien dat we echt een kans hebben.’

Ook in Nederland is recentelijk een rechtszaak gestart. Samen met meer dan 800 medepleiters diende Urgenda in november 2013 een dagvaarding in tegen de Nederlandse staat. Volgens de pleiters leidt klimaatverandering tot een schending van mensenrechten. Om dit te voorkomen wordt van de rechter gevraagd de overheid op te dragen meer actie te ondernemen om ‘gevaarlijke klimaatverandering’ te voorkomen. Afgelopen december startte er ook een Belgische rechtszaak naar Nederlands voorbeeld. Bij BNR Duurzaam werd ik recent geïnterviewd over de Amerikaanse interventie in vergelijking met de Nederlandse rechtszaak, hier te beluisteren vanaf 14.30 min.

Of de klimaatjuristen uiteindelijk in het gelijk worden gesteld, blijft een open vraag met vele juridische en maatschappelijke haken en ogen. Vergelijkingen met de Amerikaanse burgerrechtenbeweging worden al gemaakt: ook toen werd het recht uiteindelijk succesvol ingezet. Alec’s moeder mailde mij een paar weken geleden dat het hoger beroep is afgewezen, maar dat haar zoon en de groep jonge klimaatactivisten blijven doorgaan met de strijd om ‘hun toekomst veilig te stellen’. Zoals Nelson Mandela zei: ‘It only seems impossible until it’s done.’

Deze column verscheen eerder op Oneworld.nl.

Beeld: (cc)

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *